Kredyty frankowe, jak również kredyty waloryzowane do EUR, USD oraz innych walut od lat budzą wiele emocji oraz problemów dla gospodarstw domowych. Przyczynił się do tego niewątpliwie zmienny kurs franka, nieprzewidywalność dalszych rat kredytu oraz zapisy umowne, które w przeważającej części przypadków są uznawane już przez orzecznictwo za nieuczciwe. Zanim orzecznictwo doszło do stanu, w jakim jest obecnie wiele gospodarstw domowych nie wytrzymało lawinowego skoku wysokości rat kredytu. Wiele osób próbowało refinansować umowę, konsolidując ją kredytem „złotówkowym”. Często spadkobiercy owych pierwotnych frankowiczów nie wiedzą, że przysługuje im prawo do zakwestionowania zapisów umownych zawartych w umowach zawieranych przez spadkodawców. Co więcej prawo to dotyczy również spłaconych kredytów frankowych Pytanie zatem, co mogą zrobić spadkobiercy frankowicza? Odpowiedź zależy od wielu czynników, które przedstawimy w tym artykule.
Dziedziczenie kredytu frankowego – jakie masz prawa i obowiązki?
Śmierć bliskiej osoby to zawsze trudne doświadczenie, a sytuację dodatkowe komplikuje aktywny kredyt frankowy będący w trakcie spłat, który spada na przysłowiowe „barki” spadkobierców. Jak wynika z przepisów kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego z chwilą jego śmierci przechodzą na spadkobierców zmarłego. Spadek nabywany jest z chwilą śmierci zmarłego i w tym momencie spadkobiercy nabywają zarówno zobowiązania jak i prawa z tytułu umowy kredytu frankowego razem z pozostałą masą spadkową. W przypadku spłaconych kredytów frankowych sytuacja wygląda nieco inaczej, jednakże spadkobierca również dziedziczy prawo żądania zwrotu uiszczonych rat do Banku w wykonaniu nieważnej umowy, w części w jakiej prawa przysługują spadkobiercy w spadku.
Dziedziczenie kredytu frankowego – jakie masz możliwości?
Aktualnie, spadkobiercy kredytobiorców frankowych mają prawo do wyboru jednej z trzech form przyjęcia spadku:
- Przyjęcie spadku wprost – oznacza pełną odpowiedzialność za wszystkie długi zmarłego, również te wynikające z kredytu we frankach.
- Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – w tym wariancie, spadkobierca odpowiada za zobowiązania ze spadku tylko do wartości majątku, który dziedziczy. Jest to preferowany wybór wielu spadkobierców, szczególnie jeżeli nie znamy wartości spadku,
- Odrzucenie spadku – możliwe w każdym przypadku, jednakże korzystne głównie wtedy gdy wartość zadłużenia w spadku przekracza wartość aktywów, albo jeżeli w spadku znajduje się majątek niepotrzebny spadkobiercy i trudno zbywalny. Istotne jest to, że spadkobierca, w ramach jednego powołania do spadku nie może wybierać, które składniki spadku przyjmuje, a które odrzuca.
Kiedy warto odrzucić spadek z kredytem frankowym?
Jeśli zmarły pozostawił po sobie głównie zobowiązania, przykładowo zobowiązania z kredytów frankowych, pożyczek warto dokonać inwentaryzacji spadku, analizy korzyści i rozważyć jego odrzucenie. Jest to oczywiste, jeżeli w skład spadku nie wchodzą przykładowo żadne aktywa, bądź ich wartość nie równoważy zobowiązań w spadku. Co istotne, spadek nabywany jest niejako automatycznie z dobrodziejstwem inwentarza, jeżeli zatem spadkobierca chce odrzucić spadek – musi złożyć stosowne oświadczenie przed Sądem bądź notariuszem. Zgodnie z przepisami, na odrzucenie spadku masz 6 miesięcy od momentu, w którym dowiesz się o powołaniu do spadku, czyli o tym, że jesteś spadkobiercą.
Spłata kredytu frankowego po śmierci kredytobiorcy – co muszą wiedzieć spadkobiercy?
Jeżeli zdecydujesz się przyjąć spadek po osobie posiadającej kredyt frankowy, niejako „wchodzisz” w miejsce spadkodawcy, a zatem ponosić obowiązek spłaty kredytu frankowego zgodnie z pierwotną umową. Bywają również przypadki, gdzie Bank uzyskując informację o śmierci pierwotnego kredytobiorcy stawia kredyt w stan całkowitej wymagalności, dopuszczalność takiej praktyki jest jednak dyskusyjna.
Musisz wiedzieć, że nie musisz biernie spłacać kredytu frankowego. Jeżeli umowa ma wady skutkujące jej nieważnością przysługują Ci uprawnienia tożsame jak zmarłemu do podważania umowy w Sądzie. Jeżeli postępowanie sądowe dotyczące kredytu jest w toku, Sąd zawiesi postępowanie, aby spadkobierca mógł okazać swoje prawa i wstąpić do toczącego się postępowania. Jeżeli postępowanie sądowe nie zostało jeszcze wszczęte przysługuje Ci prawo do wytoczenia powództwa sądowego.
Prawa i obowiązki spadkobiercy w zakresie spłaty kredytu frankowego
Istnieje również możliwość zawarcia ugody z bankiem, celem definitywnego roszczenia wzajemnych praw i roszczeń z tytułu umowy, w takiej sytuacji należy udowodnić bankowi swoje prawo do spadku. Jeżeli do spadku zostało powołanych kilka osób, bank zapewne będzie wymagał, aby do ugody frankowej stanęli wszyscy spadkobiercy po zmarłym.
Jak wykazać prawa do spadku przed rozpoczęciem procesu sądowego?
W pierwszej kolejności jako spadkobierca kredytu frankowego zadbaj o należyte wykazanie swoich praw do spadku. Jak stanowi ustawa, swoje prawo do spadku względem osoby która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia można wykazać jedynie stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia, brak wykazania praw do spadku zapewne będzie skutkować oddaleniem powództwa, a zatem przegraną w Sądzie. Jeżeli postępowanie sądowe zostało zainicjowane jeszcze za życia zmarłego, a po jego śmierci krąg spadkobierców jeszcze się nie ustabilizował, Sąd zapewne zawiesi postępowanie, wniosek ten będzie zasadny również wówczas, gdy spadkobierca jest w toku uzyskiwania dokumentów poświadczających dziedziczenie.
Jakie dokumenty należy zgromadzić przed rozpoczęciem sprawy frankowej po śmierci kredytobiorcy?
Jeżeli postępowanie nie zostało zainicjowane za życia spadkodawcy, należy w pierwszej kolejności zabezpieczyć dokumentację kredytową, tj. umowę kredytu wraz ze wszystkimi załącznikami, regulaminami oraz aneksami. Brak takiej dokumentacji nie przekreśla sprawy, można bowiem złożyć wniosek do Banku o przesłanie kopii dokumentacji kredytowej. Następnie należy zabezpieczyć dokumentację potwierdzającą prawo do spadku. W dalszej kolejności należy uzyskać z Banku zaświadczenie dotyczące historii spłaty kredytu frankowego. Dopiero odpowiednie przygotowanie będzie kluczem do wygrania sprawy.
Jak małoletni spadkobiercy mogą dochodzić roszczeń wobec banku?
Nieco odmienna sytuacja jest w przypadku spadkobierców, którzy są małoletni, a zatem posiadają opiekuna prawnego (zazwyczaj są to rodzice). W takim przypadku wytoczenie powództwa przeciwko Bankowi będzie wymagać dodatkowo zgody Sądu opiekuńczego, analogiczna sytuacja wystąpi, jeżeli małoletni spadkobiercy będą wstępować do toczącej się już sprawy w miejsce zmarłego. Małoletni będą występować w sporze jako powodowie reprezentowani przez opiekuna prawnego, który to opiekun następnie może udzielić w ich imieniu pełnomocnictwa procesowego dla pełnomocnika zawodowego (adwokata, radcy prawnego). Co więcej, na czynności w toku postępowania, opiekun prawny osoby małoletniej będzie wcześniej musiał uzyskać zgodę Sądu opiekuńczego.
Ugoda a wyrok Sądu, które rozwiązanie jest korzystniejsze dla spadkobiercy zmarłego frankowicza?
Decyzja w przedmiocie wyboru drogi postępowania nie jest prosta i wymaga każdorazowej analizy sytuacji prawnej. Warto zauważyć, że oferty ugód frankowych w różnych bankach znacząco odbiegają od siebie, każdy bank stosuje również swoje wzorce ugód z bankami w sprawach frankowych, stąd analiza takiej ugody powinna być każdorazowo powierzona doświadczonemu prawnikowi. Ugody frankowe w przeważającej części przypadków zawierają w sobie zapisy zamykające drogę do późniejszego domagania się swoich praw przed Sądem.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ):
Jakie możliwości mają spadkobiercy frankowicza?
W zależności od sytuacji, w jakiej znajduje się spadkobierca zmarłego ma on właściwie trzy możliwe drogi postępowania, tj: zaakceptowanie umowy i spłata zobowiązania zgodnie z harmonogramem spłat, zakwestionowanie zapisów umownych, a następnie zawarcie ugody bądź zakwestionowanie zapisów umownych i wytoczenie powództwa przed Sądem. Wydaje się, że w świetle aktualnego orzecznictwa opcja pierwsza jest skrajnie niekorzystna. Natomiast w zakresie dwóch pozostałych opcji, każda z nich ma swoje przysłowiowe plusy i minusy, w przypadku ugody na korzyść niewątpliwie działa krótki czas jej zawarcia i rozwiązanie problemu bez wikłania się z długotrwały proces sądowy. Minusem są ustępstwa kwotowe, które należy poczynić na rzecz Banku. W zakresie natomiast drogi sądowej na minus działa długi czas rozpoznawania sprawy, a także konieczność poniesienia kosztów sądowych zakładając sprawę, na plus natomiast zwrot wszystkich przysługujących frankowiczowi spłat, a nadto odsetek ustawowych za opóźnienie od tej kwoty.
Jak przygotować się do rozwiązania problemu z Bankiem?
W pierwszej kolejności należy zebrać niezbędną do sprawy dokumentację, tj. umowę kredytu/pożyczki wraz z załącznikami, aneksy do umowy oraz regulamin, jeżeli obowiązywał. W każdym z Banków obowiązywały małe odmienności co do dokumentacji kredytowej, przykładowo w przypadku umów EFG Eurobank Ergasias S.A. konieczny jest regulamin do umowy, Nordea Bank konstruowała umowy jako część ogólną oraz część szczególną (później wzorzec ten przejął również bank PKO BP), umowy Banku BPH (aktualnie PEKAO S.A.) zawierały zapisy niedozwolone w załączniku, podobnie niektóre wzorce Banku Ochrony Środowiska S.A. Warto jest już na tym etapie skorzystać z profesjonalisty, który pomoże w zgromadzeniu niezbędnej dokumentacji, a w razie konieczności – również w pozyskaniu jej od Banku. Aby udowodnić roszczenie przed Sądem, należy wykazać wszystkie płatności dokonane na rzecz Banku – czemu służy zaświadczenie Bankowe, o które spadkobierca frankowicza powinien wystąpić okazując się dokumentem potwierdzającym prawo do spadku. Ten sam dokument będzie również stanowić dowód z postępowaniu sądowym. Posiadając już komplet dokumentów można rozpocząć etap reklamacyjny sporu, a w dalszej kolejności etap sądowy.
Materiał został przygotowany przez eksperta Mateusza Śmiałka