Wyrok Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-902/24 może istotnie wpłynąć na sposób rozliczania nieważnych umów kredytów frankowych. Chodzi przede wszystkim o kwestię dochodzonych przez banki odsetek od kapitału kredytu po unieważnieniu umowy CHF.
Orzeczenie TSUE dotyczy problemu, który od dłuższego czasu budził poważne spory w polskich sądach. Banki często twierdziły jednocześnie, że umowa kredytu jest ważna, a równolegle dochodziły roszczeń wynikających z jej nieważności, w tym zwrotu kapitału wraz z odsetkami za opóźnienie. Wyrok TSUE wyraźnie odniósł się do tej praktyki i może mieć duże znaczenie dla dalszych sporów pomiędzy bankami a frankowiczami.
Dlaczego wyrok TSUE jest ważny dla frankowiczów i odsetek od kapitału kredytu?
TSUE wskazał, że bank nie może korzystać z ochrony prawnej w zakresie roszczeń odsetkowych w sytuacji, gdy pozostaje w sprzeczności sam ze sobą. Problem dotyczy sytuacji, w której w sprawie z powództwa kredytobiorcy bank utrzymuje, że umowa jest ważna i skuteczna, natomiast w odrębnym postępowaniu dochodzi roszczeń wynikających z nieważności tej samej umowy.
W praktyce oznacza to, że bankowi może być trudniej skutecznie dochodzić odsetek od kapitału kredytu za okres poprzedzający prawomocne stwierdzenie nieważności umowy. Dla frankowiczów może to oznaczać ograniczenie dodatkowych roszczeń kierowanych przez banki po wygraniu sprawy dotyczącej nieważności kredytu CHF.
Jak po wyroku TSUE sądy rozliczają odsetki od kapitału kredytu?
Po wydaniu wyroku TSUE widać już wyraźną tendencję w orzecznictwie sądów krajowych. Coraz częściej przyjmuje się, że bank może domagać się odsetek od kapitału kredytu najwcześniej od momentu, w którym prawomocnie przesądzono nieważność umowy kredytowej.
W praktyce oznacza to zazwyczaj dzień następujący po wydaniu prawomocnego wyroku w sprawie z powództwa frankowicza. Wtedy dopiero bank przestaje równocześnie utrzymywać, że umowa jest ważna oraz dochodzić roszczeń wynikających z jej nieważności.
Pojawiają się również bardziej korzystne dla konsumentów orzeczenia, w których sądy uznają, że odsetki powinny być liczone dopiero od pierwszej czynności banku podjętej już po prawomocnym zakończeniu sprawy, kiedy bank nie kwestionuje nieważności umowy i jednoznacznie żąda zwrotu kapitału.
Dlaczego stanowisko banku wobec nieważności umowy ma znaczenie dla odsetek od kapitału kredytu?
Wyrok TSUE mocno akcentuje znaczenie spójności stanowiska procesowego banku. Sądy coraz częściej zwracają uwagę, że bank nie może jednocześnie:
- pobierać świadczeń z umowy jako ważnej,
- twierdzić, że umowa nie zawiera wad prawnych,
- a jednocześnie dochodzić skutków nieważności tej samej umowy.
Taka praktyka zaczyna być oceniana jako sprzeczna z zasadą skutecznej ochrony konsumenta wynikającą z dyrektywy 93/13.
W efekcie coraz trudniejsze staje się skuteczne dochodzenie przez banki pełnych roszczeń odsetkowych wobec frankowiczów.
Jak frankowicze wykorzystują potrącenie roszczeń po wyroku TSUE?
W sprawach dotyczących kredytów frankowych bardzo duże znaczenie ma również kwestia potrącenia wzajemnych wierzytelności. Mechanizm ten polega na przeciwstawieniu roszczeniom banku własnych roszczeń kredytobiorcy wynikających z nieważności umowy.
Do tej praktyki odniósł się mec. Wojciech Ciesielski:
Sądy krajowe już przed wyrokiem TSUE w sprawie Herchoski co do zasady nie obciążały konsumentów odsetkami od kapitału za czas do stwierdzenia nieważności umowy. Wynikało to głównie ze strategii najczęściej przyjmowanej przez pełnomocników, czyli złożenia oświadczenia o potrąceniu wierzytelności frankowiczów w odpowiedzi na wezwanie banku do zwrotu kapitału, a następnie do podniesienia zarzutu potrącenia w odpowiedzi na pozew. Taka strategia unicestwiała żądanie banku zarówno co do odsetek, jak i samego kapitału, jeśli wierzytelność frankowiczów poddana potrąceniu była wyższa niż kwota kredytu.
W praktyce oznacza to, że odpowiednio zastosowane potrącenie może prowadzić nie tylko do ograniczenia roszczeń dotyczących odsetek, ale nawet do całkowitego wyeliminowania części żądań banku.
Czy wyrok TSUE zmienił sytuację frankowiczów w sporach z bankami?
Jeszcze przed wyrokiem TSUE banki bardzo często dochodziły pełnych odsetek od kapitału kredytu, twierdząc, że konsument pozostaje w opóźnieniu od chwili wezwania do zapłaty. Obecnie pozycja procesowa banków w tym zakresie wyraźnie się osłabiła.
Coraz więcej sądów przyjmuje, że trudno mówić o skutecznym dochodzeniu odsetek w sytuacji, gdy bank sam przez wiele lat bronił ważności umowy kredytowej. W praktyce wpływa to również na negocjacje ugodowe, ponieważ część banków zaczyna rezygnować z dochodzenia pełnych roszczeń odsetkowych wobec frankowiczów.
Czy po wyroku TSUE orzecznictwo dotyczące odsetek od kapitału kredytu jest już jednolite?
Mimo wyraźnego kierunku zmian orzecznictwo nadal nie jest całkowicie jednolite. Nadal zdarzają się rozstrzygnięcia, w których sądy uznają, że odsetki mogą być naliczane już od momentu wezwania kredytobiorcy do zwrotu kapitału.
Jednak coraz więcej orzeczeń uwzględnia argumentację wynikającą z wyroku TSUE i wskazuje, że wcześniejsze dochodzenie odsetek może pozostawać sprzeczne z zasadami ochrony konsumenta.
Kluczowe znaczenie ma obecnie ustalenie momentu, od którego roszczenie banku mogło zostać skutecznie postawione w stan wymagalności bez pozostawania w sprzeczności z własnym stanowiskiem dotyczącym ważności umowy.
Jak wyrok TSUE może wpłynąć na przyszłe sprawy frankowiczów?
Wyrok TSUE może mieć długofalowe znaczenie dla sposobu rozliczania nieważnych umów frankowych. Dotyczy to nie tylko kwestii odsetek, ale również:
- skutków potrącenia wierzytelności,
- zasad rozliczeń po unieważnieniu umowy frankowej,
- oceny zachowania banków w sporach z konsumentami,
- zakresu ochrony frankowiczów wynikającej z prawa unijnego.
Możliwe, że kolejne wyroki sądów krajowych będą dalej rozwijać kierunek wskazany przez TSUE, szczególnie w zakresie ograniczania roszczeń banków dotyczących odsetek od kapitału kredytu.
Czy wyrok TSUE ogranicza roszczenia banków wobec frankowiczów?
Wyrok TSUE w sprawie C-902/24 wyraźnie wzmacnia pozycję frankowiczów w sporach dotyczących rozliczeń po unieważnieniu umowy kredytowej. Coraz częściej sądy uznają, że bank nie może skutecznie domagać się odsetek za okres, w którym sam utrzymywał, że umowa jest ważna.
Dla frankowiczów oznacza to możliwość bardziej korzystnego rozliczenia nieważnej umowy oraz ograniczenia dodatkowych kosztów związanych z roszczeniami banków o odsetki od kapitału kredytu. Szczególnie ważne pozostaje jednak odpowiednie prowadzenie strategii procesowej, w tym właściwe wykorzystanie potrącenia wzajemnych roszczeń.
Więcej na temat wyroku TSUE przeczytasz w artykule na portalu prawo.pl