W dniu 19 września 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie Izby Cywilnej podjął uchwałę o sygn. III CZP 5/24, która ma fundamentalne znaczenie dla sytuacji prawnej frankowiczów z kredytami zaciągniętymi w Getin Noble Bank S.A. w związku z ogłoszoną upadłością tego banku.
Uchwała rozstrzyga istotny i dotychczas sporny problem procesowy: czy po ogłoszeniu upadłości banku możliwe jest dalsze prowadzenie sprawy sądowej o ustalenie nieważności (nieistnienia) umowy kredytu frankowego. Odpowiedź Sądu Najwyższego jest jednoznaczna i korzystna dla konsumentów.
Na czym polegał spór prawny dotyczący zawieszania spraw frankowych po upadłości banku?
Po ogłoszeniu upadłości Getin Noble Banku w 2023 r. w praktyce sądowej pojawiły się rozbieżności. Część sądów zawieszała w całości postępowania z powództw frankowiczów, uznając, że sprawy te dotyczą „wierzytelności podlegających zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego. W konsekwencji kredytobiorcy byli odsyłani do postępowania upadłościowego, pozbawieni realnej możliwości uzyskania rozstrzygnięcia co do ważności umowy CHF.
Problem ten miał szczególnie doniosłe znaczenie w sprawach frankowych, w których celem konsumenta nie była wyłącznie zapłata, lecz uzyskanie wyroku stwierdzającego nieważność umowy kredytu, a w dalszej kolejności uporządkowanie sytuacji prawnej nieruchomości.
Jakie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 5/24 i jakie ma to znaczenie dla frankowiczów GetIn?
Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 5/24 przesądził, że:
Postępowanie sądowe z powództwa konsumenta o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, wobec którego ogłoszono upadłość, nie jest sprawą o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości.
Oznacza to, że takie postępowanie nie podlega dalszemu zawieszeniu na podstawie art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego i może być kontynuowane z udziałem syndyka niezwłocznie po jego ustanowieniu (a ten jest już znany od 20.07.2023 r.).
Sąd Najwyższy jednoznacznie odróżnił:
- sprawy o zapłatę (wierzytelności) – które co do zasady podlegają reżimowi postępowania upadłościowego,
- od spraw o ustalenie (art. 189 k.p.c.), które nie zmierzają do dochodzenia świadczenia pieniężnego i nie mogą być „zgłoszone” syndykowi w ramach listy wierzytelności.
Jakie są praktyczne skutki uchwały dla frankowiczów Getin Banku?
Znaczenie tej uchwały wykracza daleko poza czysto procesowe rozważania. Dla frankowiczów Getin Noble Banku ma ona konkretne i bardzo doniosłe konsekwencje praktyczne.
Czy można uzyskać wyrok unieważniający umowę mimo upadłości banku?
Tak. Frankowicze Getin mogą uzyskać prawomocny wyrok stwierdzający nieważność umowy kredytu frankowego niezależnie od przebiegu postępowania upadłościowego.
Czy brak środków w masie upadłości blokuje ochronę prawną konsumenta?
Nie. Nawet jeżeli masa upadłości okaże się niewystarczająca do pełnego zaspokojenia roszczeń pieniężnych, frankowicz GetIn nadal ma prawo do sądowego ustalenia nieważności umowy frankowej.
Czy po unieważnieniu umowy możliwe jest wykreślenie hipoteki?
Tak. Prawomocny wyrok ustalający nieistnienie stosunku prawnego z umowy kredytu CHF stanowi podstawę do wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej niezależnie od wypłaty środków z masy upadłości.
Jak uchwała wpływa na księgę wieczystą i sytuację w BIK?
Wyrok ustalający nieważność umowy kredytu pozwala uporządkować stan prawny nieruchomości oraz sytuację kredytową konsumenta, co ma zasadnicze znaczenie dla dalszego obrotu nieruchomością i zdolności kredytowej.
W jaki sposób uchwała stabilizuje sytuację prawną frankowiczów GetIn?
Sąd Najwyższy wprost wskazał, że w sprawach frankowych interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy frankowej wynika nie tylko z ewentualnych roszczeń o zapłatę, lecz przede wszystkim z potrzeby:
- usunięcia niepewności co do istnienia wieloletniego zobowiązania,
- rozstrzygnięcia kwestii zabezpieczeń hipotecznych,
- zakończenia obowiązku dalszej spłaty rat kredytu wynikających z nieważnej umowy.
Uchwała III CZP 5/24 w sposób jednoznaczny wzmacnia ochronę konsumentów i realizuje konstytucyjne prawo do sądu, eliminując praktykę faktycznego „zamrażania” spraw frankowych na czas postępowania upadłościowego banku.
Co uchwała Sądu Najwyższego oznacza dla frankowiczów Getin?
Uchwała Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r. stanowi przełomowe rozstrzygnięcie dla frankowiczów Getin Noble Banku. Potwierdza ona, że upadłość banku nie zamyka drogi do sądowego stwierdzenia nieważności umowy kredytu frankowego, a tym samym do definitywnego uporządkowania sytuacji prawnej kredytobiorcy i jego nieruchomości.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ):
Czy sąd może wydać wyrok unieważniający umowę kredytu pomimo upadłości banku?
Tak, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego III CZP 5/24 sąd powinien wydać wyrok w zakresie stwierdzenia nieważności umowy kredytu, a zawiesić jedynie postępowanie o zapłatę uiszczonych rat.
Na jakie korzyści mogę liczyć z samego unieważnienia umowy kredytu?
Przede wszystkim frankowicz może wykreślić hipotekę z księgi wieczystej dzięki czemu może swobodnie rozporządzać swoją nieruchomością. Odpada również podstawa do zapłaty jakichkolwiek rat i opłat na rzecz banku (syndyka). Poza tym kredytobiorca może domagać się wykreślenia wpisu z Biura Informacji Kredytowej, dzięki czemu nie będzie widniał w rejestrze jako dłużnik, co jest istotne przy zaciąganiu kolejnych zobowiązań.