TSUE wydał wyrok w sprawie C-744/24 – czy bank może czerpać zysk z kosztów, których klient faktycznie nie otrzymał?

Rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydane 23 kwietnia 2026 r. w sprawie o sygnaturze C-744/24 wyznacza nowe standardy w relacjach między instytucjami finansowymi a konsumentami. Rozstrzygnięcie to kończy wieloletnie spory prawne dotyczące dopuszczalności naliczania odsetek kapitałowych od kwot, które nie zostały faktycznie oddane do dyspozycji kredytobiorcy. Wyrok ten nie tylko ujednolica linię orzeczniczą polskich sądów, ale przede wszystkim redefiniuje pojęcie transparentności umowy kredytowej.

Trybunał jednoznacznie potwierdził rozróżnienie pomiędzy „całkowitą kwotą kredytu” a „całkowitym kosztem kredytu”, nadając temu podziałowi kluczowe znaczenie dla konstrukcji umów kredytowych i zasad naliczania oprocentowania.

Czego dotyczy spór w sprawie C-744/24?

Sprawa o sygnaturze C-744/24 miała swój początek 26 maja 2022 roku, kiedy to konsument zawarł z Bankiem Polska Kasa Opieki S.A. umowę pożyczki ekspresowej, przygotowaną na podstawie standardowego wzorca. Choć kwota pożyczki została określona na 150 000 zł, faktycznie wypłacona klientowi suma wyniosła 133 214,92 zł, a pozostała część 16 785,08 zł stanowiła skredytowaną składkę na dobrowolne ubezpieczenie.

Istotą sporu stał się mechanizm naliczania kosztów, zgodnie z którym bank obliczał odsetki umowne od pełnej kwoty 150 000 zł, czyli również od tej części, która pokrywała ubezpieczenie i nie została fizycznie przekazana kredytobiorcy. Konsument, uznając tę praktykę za naruszającą przepisy o kredycie konsumenckim, złożył w sierpniu 2023 roku oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Domagał się on ustalenia prawa do spłaty kredytu bez żadnych odsetek i kosztów oraz zwrotu dotychczas wpłaconych środków.

Jak kształtowała się argumentacja konsumenta w sprawie C-744/24?

Argumentacja konsumenta koncentrowała się na wykazaniu szeregu naruszeń przepisów ustawy o kredycie konsumenckim, co w jego ocenie uzasadniało skorzystanie z sankcji kredytu darmowego. 

Najważniejszy zarzut dotyczył praktyki naliczania odsetek od kosztów pozaodsetkowych, czyli od kwoty, która nigdy nie została pożyczkobiorcy fizycznie udostępniona. Powód wskazywał, że bank w sposób niejasny zaprezentował w umowie dwie różne wartości – faktycznie wypłaconą „całkowitą kwotę kredytu” oraz wyższą „kwotę kredytu”, która obejmowała doliczoną składkę ubezpieczeniową i stanowiła bazę do naliczania oprocentowania. Według konsumenta takie działanie doprowadziło do podania błędnej wartości RRSO oraz nieuzasadnionego zawyżenia całkowitej kwoty do zapłaty, co bezpośrednio wprowadzało go w błąd w kwestii rzeczywistych kosztów zobowiązania. 

Podnosił on również, że sformułowania zawarte w umowie kredytu były niejasne i uniemożliwiały jednoznaczne ustalenie, czy oprocentowaniu podlegał jedynie kapitał wypłacony, czy także doliczone do niego koszt. Dodatkowo argumentacja powoda obejmowała zakwestionowanie klauzul przyznających bankowi prawo do jednostronnej zmiany wysokości opłat oraz prowizji. Konsument wytykał także brak precyzyjnych procedur określających warunki obniżenia kosztów kredytu w przypadku jego wcześniejszej spłaty. 

Na podstawie tych wszystkich uchybień wywodził on, że instytucja finansowa utraciła prawo do pobierania jakichkolwiek opłat oraz odsetek, a on sam był zobowiązany wyłącznie do zwrotu otrzymanego kapitału.

Jakie główne wątpliwości prawne powziął sąd odsyłający w sprawie C-744/24?

Sąd Rejonowy we Włodawie, analizując spór między konsumentem a bankiem, powziął istotne wątpliwości dotyczące właściwej wykładni przepisów prawa unijnego, w szczególności dyrektyw dotyczących kredytu konsumenckiego oraz nieuczciwych warunków w umowach. Głównym źródłem niepewności sądu był dostrzeżony rozłam w polskim orzecznictwie, w którym współistniały dwa całkowicie sprzeczne poglądy – jeden dopuszczający naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów oraz drugi, uznający taką praktykę za niedopuszczalną. Sąd zastanawiał się, czy mechanizm ten był spójny z unijną definicją „stopy oprocentowania”, która interpretowana dosłownie odnosiła się do kwoty wypłaconej klientowi, a nie powiększonej o dodatkowe opłaty. Ponadto sędziowie mieli wątpliwości w zakresie standardów informacyjnych, rozważając, czy bank mógł poprzestać na podaniu samej stopy procentowej bez jasnego uprzedzenia, że baza naliczania odsetek była wyższa niż kwota faktycznie otrzymana przez pożyczkobiorcę.

Główne wątpliwości sądu koncentrowały się wokół dwóch kluczowych kwestii:

1.  Dopuszczalność oprocentowywania kosztów pozaodsetkowych – sąd zastanawiał się, czy przepisy sprzeciwiały się praktyce przewidującej naliczanie odsetek nie tylko od kwoty wypłaconej konsumentowi, ale również od prowizji lub innych opłat, które nie stanowiły części składowej wypłaconego kapitału.

2.  Zakres obowiązków informacyjnych banku – sąd powziął wątpliwość, czy bank mógł podać w umowie  kredytu jedynie stopę oprocentowania i łączną wartość odsetek, bez jednoznacznego poinformowania konsumenta, że podstawą ich obliczenia była suma wypłaconego kredytu oraz kosztów pozaodsetkowych.

Jak orzekł TSUE w sprawie C-744/24?

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł na korzyść konsumenta, stwierdzając, że art. 3 lit. g) i j) dyrektywy 2008/48 w związku z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie włączeniu do umów o kredyt konsumencki warunków przewidujących stosowanie stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z tym kredytem.

Trybunał przypomniał, że pojęcia „całkowitej kwoty kredytu” i „całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta” są na gruncie dyrektywy 2008/48 pojęciami odrębnymi. Całkowita kwota kredytu obejmuje wyłącznie środki faktycznie udostępnione konsumentowi na podstawie umowy kredytu, a nie kwoty przeznaczone na pokrycie zobowiązań wynikających z tej umowy, takich jak koszty administracyjne, odsetki, prowizje czy składki ubezpieczeniowe.

TSUE podkreślił, że obliczenie RRSO zależy od całkowitej kwoty kredytu, wobec czego włączenie kosztów do bazy oprocentowania zagrażałoby przejrzystości rynku i uniemożliwiałoby konsumentom rzetelne porównanie ofert kredytowych. Trybunał wyraźnie zaznaczył jednak, że jego rozstrzygnięcie nie ogranicza rodzajów kosztów, jakie kredytodawca może nałożyć na konsumenta bank może bowiem uwzględnić ekonomiczny ciężar nieobjęcia kosztów oprocentowaniem poprzez zastosowanie proporcjonalnie wyższej stopy oprocentowania kredytu. W związku z jednoznaczną odpowiedzią na pytanie pierwsze Trybunał nie udzielił odpowiedzi na pytanie drugie, dotyczące obowiązków informacyjnych.

Co może zmienić wyrok w sprawie C-744/24 w kontekście sankcji kredytu darmowego?

Orzeczenie w sprawie C-744/24 odegrało kluczową rolę w ujednoliceniu standardów prawnych na rynku usług finansowych, kładąc kres istotnym rozbieżnościom w interpretacji przepisów. Jego głównym znaczeniem było ostateczne rozstrzygnięcie sporu dotyczącego dopuszczalności stosowania określonych mechanizmów obliczeniowych w umowach, co zapewniło niezbędną spójność w orzecznictwie sądowym i zwiększyło przewidywalność prawną dla wszystkich uczestników rynku.

Wyrok ten precyzuje wymogi transparentności, jakie muszą spełniać wzorce umowne, określając granice obowiązków informacyjnych spoczywających na instytucjach finansowych. W szerszym kontekście orzeczenie to służy zdefiniowaniu dopuszczalnych mechanizmów obliczeniowych w umowach oraz ustaleniu poziomu szczegółowości informacji, jaki jest niezbędny do zapewnienia przejrzystości relacji między bankiem a klientem.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ):

Czym jest sankcja kredytu darmowego w kontekście sprawy C-744/24?

To uprawnienie konsumenta do zwrotu kredytu bez żadnych odsetek i kosztów, jeśli bank naruszył przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, np. poprzez błędne informowanie o kosztach.

Czego dotyczy spór w sprawie C-744/24?

Kiedy poznamy ostateczne rozstrzygnięcie TSUE?