Roszczenia z tytułu kredytów indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego są przedmiotem tysięcy spraw frankowych w całej Polsce. Wraz ze wzrostem świadomości prawnej konsumentów, coraz więcej frankowiczów decyduje się na wystąpienie przeciwko bankom. Jednym z kluczowych aspektów każdej sprawy frankowej jest jednak kwestia przedawnienia roszczeń.
W artykule wyjaśniamy, jakie są terminy przedawnienia roszczeń w sprawach frankowych, jak oblicza się ich bieg, i jakie znaczenie mają najnowsze orzeczenia TSUE i Sądu Najwyższego.
Co oznacza przedawnienie roszczenia w sprawie kredytu frankowego?
Przedawnienie roszczeń to instytucja prawa cywilnego, która polega na tym, że po upływie określonego czasu dłużnik – w tym przypadku bank lub kredytobiorca – może uchylić się od spełnienia świadczenia. Nie powoduje ono wygaśnięcia samego roszczenia, ale sprawia, że nie można już skutecznie dochodzić swoich praw przed sądem.
W praktyce przedawnienie roszczeń w sprawach kredytów frankowych może dotyczyć obu stron umowy. Z jednej strony – frankowicz może dochodzić od banku zwrotu nadpłaconych rat, prowizji lub składek ubezpieczeniowych. Z drugiej – bank po stwierdzeniu nieważności umowy może żądać zwrotu wypłaconego kapitału kredytu frankowego.
Zrozumienie, kiedy przedawnia się roszczenie z kredytu frankowego, ma więc kluczowe znaczenie zarówno dla frankowiczów, jak i dla ich pełnomocników.
Jakie są terminy przedawnienia roszczeń w sprawach kredytów frankowych?
Terminy przedawnienia różnią się w zależności od tego, kto występuje z roszczeniem.
W świetle przepisów Kodeksu cywilnego:
- roszczenia kredytobiorców (konsumentów) wobec banku przedawniają się po 6 latach,
- roszczenia banku wobec kredytobiorcy – po 3 latach, ponieważ bank jest przedsiębiorcą.
Do 2018 roku obowiązywał 10-letni termin przedawnienia dla konsumentów, jednak został on skrócony do 6 lat w wyniku nowelizacji Kodeksu cywilnego.
Oznacza to, że frankowicz, który chce odzyskać od banku nienależnie zapłacone środki, powinien złożyć pozew w ciągu 6 lat od momentu uzyskania wiedzy o wadliwości umowy. W przypadku banku – termin ten wynosi 3 lata od chwili, gdy powstała możliwość dochodzenia roszczenia.
Od kiedy liczy się bieg przedawnienia roszczeń w kredytach frankowych?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez frankowiczów i jednocześnie najtrudniejsze w praktyce. Moment rozpoczęcia biegu przedawnienia różni się w zależności od tego, czy chodzi o roszczenie konsumenta, czy banku.
Kiedy rozpoczyna się przedawnienie roszczenia frankowicza?
Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 10 czerwca 2021 r. (sprawy połączone C-776/19 do C-782/19), bieg przedawnienia roszczenia konsumenta nie może rozpocząć się przed uzyskaniem przez niego rzetelnej wiedzy o abuzywności postanowień umownych.
W praktyce oznacza to, że:
- sam fakt podpisania umowy kredytu nie uruchamia biegu przedawnienia,
- termin biegnie dopiero od chwili, gdy kredytobiorca uzyskał świadomość, że jego umowa może być nieważna – np. na skutek konsultacji prawnej lub złożenia reklamacji.
Dzięki temu wielu frankowiczów, którzy zawarli umowy kredytu nawet kilkanaście lat temu, nadal może skutecznie dochodzić swoich roszczeń – o ile nie upłynęło 6 lat od momentu powzięcia wiedzy o nieważności umowy.
Kiedy rozpoczyna się przedawnienie roszczenia banku?
W przypadku banku sytuacja wygląda inaczej. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, bieg przedawnienia roszczenia banku rozpoczyna się najwcześniej z momentem złożenia przez konsumenta oświadczenia o świadomości skutków nieważności umowy (wyrok SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21).
Dopiero od tej chwili bank może żądać zwrotu kapitału i ma na to 3 lata. To ograniczenie czasowe chroni konsumentów przed przedłużającym się ryzykiem roszczeń zwrotnych ze strony banków.
Jak przerwać bieg przedawnienia roszczenia z kredytu frankowego?
Jeżeli kredytobiorca chce zabezpieczyć swoje prawa, powinien podjąć działania, które przerwą bieg przedawnienia roszczenia.
Najskuteczniejsze sposoby to:
- złożenie reklamacji do banku, w której kredytobiorca kwestionuje ważność umowy lub sposób rozliczenia,
- złożenie pozwu do sądu przeciwko bankowi – wniesienie powództwa zawsze przerywa bieg przedawnienia.
Po przerwaniu biegu przedawnienia termin liczy się na nowo od początku. Dlatego tak ważne jest, by nie zwlekać z podjęciem kroków prawnych. Zaniechanie działań może prowadzić do bezpowrotnej utraty możliwości odzyskania środków.
Czy bank może skutecznie podnieść zarzut przedawnienia?
Tak, bank ma prawo podnieść zarzut przedawnienia, ale tylko jeśli rzeczywiście minął ustawowy termin, liczony od chwili uzyskania przez konsumenta wiedzy o wadliwości umowy. Warto podkreślić, że sąd nie uwzględnia przedawnienia z urzędu – musi zostać ono podniesione przez stronę w tym przypadku bank.
Dlaczego warto działać, zanim upłynie termin przedawnienia roszczenia z kredytu frankowego?
Przedawnienie roszczeń wynikających z kredytu frankowego to temat wymagający indywidualnej analizy. Kluczowe znaczenie ma moment, w którym kredytobiorca uzyskał wiedzę o nieważności umowy – to od tej daty należy liczyć 6-letni termin przedawnienia. Bank natomiast ma 3 lata od złożenia przez konsumenta oświadczenia o skutkach nieważności umowy. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy, dlatego warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, czy roszczenie nie uległo przedawnieniu i jakie kroki należy podjąć, by skutecznie przerwać jego bieg.
Najczęściej zadawane pytania przez frankowiczów (FAQ):
Kiedy zaczyna się bieg przedawnienia roszczeń frankowych?
Dla konsumenta – od momentu, w którym dowiedział się, że jego umowa może być nieważna. Dla banku – od chwili złożenia przez konsumenta oświadczenia o skutkach nieważności.
Czy sąd oddali mój pozew, jeśli roszczenie jest przedawnione?
Może oddalić – ale tylko jeśli bank skutecznie podniesie zarzut przedawnienia. Sąd nie bada tego z urzędu.
Materiał przygotowany przez aplikanta adwokackiego Krzysztofa Borowskiego.