Dla wielu właścicieli nieruchomości obecność urządzeń przesyłowych, takich jak linie energetyczne czy słupy wysokiego napięcia, stanowi poważne ograniczenie w korzystaniu z gruntu. Infrastruktura energetyczna często uniemożliwia zabudowę działki, obniża jej wartość rynkową lub znacząco utrudnia realizację planów inwestycyjnych. Prawo przewiduje jednak mechanizmy, które pozwalają właścicielom na uzyskanie rekompensaty za infrastrukturę energetyczną oraz na uregulowanie stanu prawnego nieruchomości poprzez ustanowienie służebności przesyłu.
Jakie podstawy prawne pozwalają uzyskać rekompensatę za infrastrukturę energetyczną?
Kluczowe przepisy regulujące tę kwestię zawarte są w art. 305¹–305⁴ Kodeksu cywilnego. Definiują one instytucję służebności przesyłu. Jest to prawo obciążające nieruchomość, które legalizuje korzystanie z niej przez przedsiębiorstwo przesyłowe w ściśle określonym zakresie. Służebność ta może zostać ustanowiona na drodze dobrowolnego porozumienia stron lub w przypadku braku konsensusu na mocy orzeczenia sądowego.
Jeżeli infrastruktura przesyłowa została posadowiona na działce bez wymaganej zgody właściciela lub bez uregulowania statusu prawnego, właścicielowi gruntu przysługuje prawo do żądania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu, obejmującego okres do 6 lat wstecz.
Komu przysługuje rekompensata za infrastrukturę energetyczną i służebność przesyłu?
Roszczenie za infrastrukturę energetyczną przysługuje właścicielowi terenu, na którym znajdują się urządzenia przesyłowe (takie jak transformatory, słupy czy linie energetyczne dowolnego napięcia), o ile przedsiębiorca nie legitymuje się tytułem prawnym do ich utrzymywania. Co istotne, nawet nabycie nieruchomości z już istniejącą infrastrukturą przesyłową nie wyklucza możliwości dochodzenia zapłaty, pod warunkiem że przedsiębiorstwo energetyczne nigdy formalnie nie uzyskało prawa do dysponowania tym gruntem.
Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 02.12.2025 r. w sprawie P 10/16, jak wskazuje adw. Wojciech Ciesielski z Kancelarii Bochenek, Ciesielski i Wspólnicy:
Można oczekiwać stopniowego ujednolicenia orzecznictwa w sprawach dotyczących wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. W praktyce oznacza to, że zarzut zasiedzenia służebności przesyłu przestaje być skuteczną linią obrony przedsiębiorstw przesyłowych w odniesieniu do infrastruktury powstałej przed 2008 r. Dla właścicieli nieruchomości to istotna zmiana. Zyskują mocniejszą podstawę prawną do dochodzenia roszczeń, zarówno za przeszłe korzystanie z gruntu, jak i na przyszłość. Przedsiębiorstwa przesyłowe zostaną zobligowane do podjęcia działań w celu uregulowania tytułu prawnego do nieruchomości w drodze ustanowienia służebności przesyłu.
Jak wygląda procedura uzyskania rekompensaty za infrastrukturę energetyczną na działce?
Aby ubiegać się o ewentualną rekompensatę za infrastrukturę energetyczną, warto postępować według określonego schematu:
- Pierwszym krokiem jest analiza księgi wieczystej nieruchomości, w szczególności działu III, w którym mogą znajdować się wpisy dotyczące służebności przesyłu.
- Następnie należy ustalić, kto jest właścicielem infrastruktury energetycznej, do kogo należą urządzenia przesyłowe (słupy energetyczne, rurociągi, gazociągi) – zazwyczaj są to operatorzy tacy jak Tauron, PGE, Enea czy Energa.
- Należy upewnić się, czy istnieje jakikolwiek dokument (np. decyzja administracyjna) uprawniający firmę do zajmowania terenu. Wnioski w tej sprawie można kierować do operatora sieci przesyłowej, urzędu gminy, starostwa powiatowego, a nawet Archiwum Państwowego. Brak takiej dokumentacji otwiera drogę do roszczeń.
- Kolejnym elementem jest ocena skali ingerencji w nieruchomość. Wysokość rekompensaty za infrastrukturę energetyczną zależy m.in. od powierzchni zajętego pasa gruntu, zakresu ograniczeń zabudowy oraz wpływu urządzeń na wartość rynkową działki.
- Próba ugody i droga sądowa: Najkorzystniejszym i najszybszym rozwiązaniem jest podjęcie Przed skierowaniem sprawy do sądu warto podjąć próbę polubownego rozwiązania sporu. Negocjacje z przedsiębiorstwem przesyłowym często pozwalają na szybsze uzyskanie świadczeń. Jeżeli jednak nie przynoszą rezultatu, właściciel może wystąpić do sądu z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu oraz z roszczeniem o zapłatę za bezumowne korzystanie z gruntu.
Dlaczego profesjonalne wsparcie zwiększa szanse na uzyskanie rekompensaty za infrastrukturę energetyczną?
Sprawy dotyczące rekompensaty za infrastrukturę energetyczną należą do skomplikowanych, ponieważ wymagają analizy dokumentów sięgających często kilkudziesięciu lat wstecz oraz znajomości aktualnego orzecznictwa. Przedsiębiorstwa przesyłowe dysponują rozbudowanym zapleczem prawnym i rzadko dobrowolnie uznają roszczenia właścicieli.
Wsparcie doświadczonej kancelarii pozwala nie tylko prawidłowo ocenić stan prawny nieruchomości, lecz także właściwie zadbać o zabezpieczenie roszczeń właściciela gruntu.
Kiedy warto walczyć o rekompensatę za infrastrukturę energetyczną?
Obecność urządzeń przesyłowych na działce nie oznacza, że właściciel musi godzić się na bezpłatne ograniczenie prawa własności. Rekompensata za infrastrukturę energetyczną oraz służebność przesyłu to narzędzia, które pozwalają realnie chronić interesy właścicieli gruntów. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy, jednak aktualne przepisy i orzecznictwo coraz częściej stają po stronie właścicieli nieruchomości.
Jeżeli na Twojej działce znajduje się infrastruktura energetyczna i chcesz sprawdzić, jakie roszczenia Ci przysługują, profesjonalna analiza prawna jest najlepszym pierwszym krokiem.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ):
Jak długo trwa sprawa o wynagrodzenie za korzystanie z gruntu przez przedsiębiorcę przesyłowego?
Zazwyczaj od kilku miesięcy do kilku lat. Czas zależy od w dużej mierze od tego czy zachodzi konieczność powołania dowodu z opinii biegłego sądowego.
Czy muszę godzić się na słup na działce?
Nie. Jeśli zakład energetyczny nie ma odpowiedniego tytułu prawnego, możesz domagać się usunięcia urządzeń przesyłowych lub ustanowienia służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem. Możesz również domagać się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu za okres do 6 lat wstecz. W uzasadnionych przypadkach możesz dochodzić również wykupienia gruntu przez zakład przesyłowy.