Przedsiębiorstwa energetyczne i gazowe od lat powołują się na zasiedzenie, twierdząc, że skoro urządzenia stoją na cudzym gruncie od dziesięcioleci, właścicielom nieruchomości nie przysługuje już żadne roszczenie. Czy jednak sam upływ czasu wystarczy, aby zakład przesyłowy uzyskał pełne prawo do korzystania z Twojej nieruchomości? Najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego pokazuje, że właściciele mają realną szansę na zmianę swojej sytuacji.
Przełom w orzecznictwie – korzystne stanowisko Sądu Najwyższego
W głośnym postanowieniu z 24 lutego 2023 r. (III CZP 108/22) Sąd Najwyższy uznał, że bieg zasiedzenia służebności przesyłu nie mógł rozpocząć się przed 3 sierpnia 2008 r., czyli przed wejściem w życie przepisów wprowadzających tę instytucję do kodeksu cywilnego. Oznacza to, że dopiero od tej daty można realnie liczyć okres potrzebny do zasiedzenia. Nawet przedsiębiorca przesyłowy działający w dobrej wierze mógłby nabyć służebność najwcześniej dopiero w 2028 roku.
To rozstrzygnięcie otwiera drogę do dochodzenia roszczeń właścicielom nieruchomości, którzy przez lata znosili obecność urządzeń przesyłowych bez wynagrodzenia.
Dlaczego wcześniejsze doliczanie czasu jest niedopuszczalne?
Sąd Najwyższy podkreślił, że:
- przed 2008 rokiem służebność przesyłu nie istniała w polskim prawie, więc nie można było nabyć prawa, którego ustawodawca jeszcze nie przewidział,
- retroaktywne liczenie zasiedzenia narusza zasadę niedziałania prawa wstecz,
- takie podejście pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami państwa prawa.
Co ważne, w Sądzie Najwyższym toczy się obecnie kolejne postępowanie (III CZP 9/25), które ma w rozszerzonym składzie potwierdzić dotychczasową linię orzeczniczą. Jeśli stanowisko zostanie utrzymane, argumenty przedsiębiorstw przesyłowych o rzekomym „automatycznym” zasiedzeniu będą coraz trudniejsze do obrony.
Co to oznacza dla właścicieli nieruchomości w kontekście służebności przesyłu?
Nowe stanowisko Sądu Najwyższego znacząco wzmacnia pozycję właścicieli działek obciążonych liniami energetycznymi czy gazociągami. Przed 2008 r. nie było narzędzi prawnych, które pozwalałyby przeciwdziałać biegnącemu zasiedzeniu. Dziś argument o zasiedzeniu coraz częściej może zostać skutecznie podważony, a właściciel ma realną szansę na uzyskanie rekompensaty finansowej lub uregulowanie stanu prawnego na korzystnych zasadach.
Jeśli Twoją działkę obciąża infrastruktura przesyłowa i chcesz sprawdzić, czy możesz dochodzić swoich praw, skontaktuj się z Kancelarią Bochenek Ciesielski i Wspólnicy – pomożemy ocenić możliwości i zaplanować dalsze działania.
Najczęściej zadawane pytania przez frankowiczów (FAQ):
Czy przedsiębiorstwo przesyłowe może powołać się na zasiedzenie służebności tylko dlatego, że urządzenia znajdują się na działce od wielu lat?
Nie. Sam fakt wieloletniego posadowienia urządzeń przesyłowych na nieruchomości nie jest wystarczający do skutecznego nabycia służebności przesyłu. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 24 lutego 2023 r. (III CZP 108/22) jednoznacznie wskazał, że bieg zasiedzenia nie mógł rozpocząć się przed 3 sierpnia 2008 r., czyli przed wejściem w życie przepisów regulujących tę instytucję w kodeksie cywilnym. W konsekwencji wiele twierdzeń przedsiębiorstw przesyłowych o „automatycznym” zasiedzeniu może być dziś podważonych w postępowaniu sądowym.
Czy właściciel działki obciążonej liniami energetycznymi lub gazociągami może dochodzić roszczeń mimo upływu czasu?
Tak. Aktualna linia orzecznicza Sądu Najwyższego znacząco wzmacnia pozycję właścicieli nieruchomości. W wielu przypadkach istnieje możliwość podniesienia zarzutu braku zasiedzenia, a także żądania uregulowania stanu prawnego lub wypłaty wynagrodzenia za korzystanie z gruntu. Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej analizy, dlatego przed podjęciem kroków prawnych rekomendowane jest przeprowadzenie oceny stanu prawnego nieruchomości.