Dnia 16 października 2025 r. odbyło się pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego, powszechnie określanej jako ustawa frankowa. Projekt ten od początku budzi duże zainteresowanie, ponieważ dotyczy tysięcy postępowań toczących się przed sądami w całej Polsce i ma potencjalnie wpływać na sposób rozliczeń pomiędzy bankami a frankowiczami.
Choć ustawodawca deklaruje, że celem regulacji jest przyspieszenie postępowań oraz ich większa przewidywalność, analiza projektu pokazuje, że rzeczywisty zakres zmian zwłaszcza w obszarze potrąceń i odsetek jest bardziej ograniczony, niż mogłoby się wydawać.
Czym jest ustawa frankowa i dlaczego może być istotna dla frankowiczów?
Projekt ustawy frankowej ma w założeniu wprowadzić szczególne rozwiązania proceduralne dotyczące spraw frankowych. Regulacja ta odnosi się do problemów, które ujawniły się masowo po znaczącym wzroście kursu CHF, kiedy to wielu frankowiczów zaczęło kwestionować legalność postanowień umownych i dochodzić swoich praw przed sądami.
Ustawa frankowa ma według jej autorów uporządkować kwestie procesowe, ujednolicić praktykę sądową i usprawnić rozliczenia stron. Szczególne znaczenie przypisuje się regulacjom dotyczącym wstrzymania spłaty rat, potrąceń wzajemnych wierzytelności oraz wpływu tych czynności na roszczenia odsetkowe frankowiczów.
Jakie zmiany przewiduje ustawa frankowa w zakresie potrąceń i spłaty rat?
Jednym z najistotniejszych rozwiązań proponowanych w ustawie frankowej jest wprowadzenie wstrzymania obowiązku spłaty rat kredytu z mocy prawa. Zgodnie z projektem, już samo wniesienie przez konsumenta pozwu lub pozwu wzajemnego przeciwko bankowi miałoby skutkować zawieszeniem obowiązku regulowania rat aż do prawomocnego zakończenia postępowania. Co istotne, rozwiązanie to nie wymagałoby składania odrębnego wniosku o zabezpieczenie, co w założeniu ma odciążyć sądy i przyspieszyć procedurę.
Równie istotne są zmiany dotyczące zarzutu potrącenia. W projekcie ustawy frankowej wprost wskazano, że w sytuacji wejścia ustawy w życie, nie będzie stosować się przepisów art. 2031 § 1 i 2 k.p.c., które dotychczas obligowały powołującego się na ten zarzut, aby uczynił to nie później niż przy wdaniu się w spór (w praktyce w odpowiedzi na pozew), albo w terminie dwóch tygodni od dnia wymagalności swojej wierzytelności. Po wejściu w życie ustawy frankowej zarzut potrącenia mógłby zostać podniesiony aż do zamknięcia rozprawy przed sądem drugiej instancji.
Ustawa frankowa a odsetki – czy sytuacja frankowiczów stanie się bardziej przewidywalna?
Kwestia odsetek pozostaje jednym z najbardziej spornych i niejednoznacznych zagadnień w sprawach frankowych. Odsetki oprócz nadpłat frankowiczów nad udzielony im przez bank kapitał kredytu stanowią finansową korzyść procesową konsumenta wygrywającego spór o ważność umowy kredytowej z bankiem. Aktualnie, pomimo rozbudowanego orzecznictwa TSUE, nadal nie mamy w pełni jasnych zasad orzekania w tym zakresie. W szczególności brak jest jednolitego orzecznictwa w sytuacji wytoczenia przez bank kontrpowództwa o zwrot kapitału kredytu frankowego i złożenia w toku procesu oświadczenia o potrąceniu przed kredytobiorcę. Niektóre z sądów uznają, że złożenie potrącenia stanowi istotną okoliczność faktyczną wpływającą na kształt orzeczenia i skutkującą wstecznym umorzeniem się roszczeń akcesoryjnych do rozliczanych roszczeń.
Pomimo deklaracji autorów projektu ustawy frankowej o tym, że stanowić ma ona jasną i ujednoliconą regulacje również w zakresie rozstrzygania o roszczeniach odsetkowych kredytobiorców, próżno szukać w ustawie frankowej choćby wzmianki o tym jak sąd winien oceniać złożone przez frankowiczów oświadczenie o potrąceniu w odniesieniu do roszczeń odsetkowych.Projekt nie wprowadza nowych zasad naliczania odsetek ani nie modyfikuje regulacji kodeksowych w tym zakresie, pozostawiając tę kwestię orzecznictwu sądów oraz przyszłym rozstrzygnięciom TSUE i Sądu Najwyższego.
Czy ustawa frankowa przyspieszy postępowania sądowe?
Projekt ustawy frankowej wprowadza szereg uproszczeń proceduralnych, takich jak możliwość rozstrzygania sprawy na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu przed sądem I jak i II instancji – bez konieczności organizowania jawnej rozprawy z udziałem stron, przesłuchanie stron lub świadków na piśmie albo w trybie zdalnym, a także rozszerzenie terminu na wytoczenie powództwa wzajemnego. Rozwiązania te mogą usprawnić prowadzenie poszczególnych spraw, jednak nie eliminują podstawowego problemu, jakim jest ogromna liczba spraw frankowych oczekujących na rozpoznanie.
Brak w projekcie mechanizmów systemowych, takich jak obowiązkowa kumulacja roszczeń sprawia, że rzeczywiste skrócenie czasu trwania procesów frankowych będzie w dużej mierze zależne od strategii procesowej banków.
Czy ustawa frankowa umożliwi pełne rozliczenie stron w jednym procesie?
Projekt ustawy frankowej nie wprowadza rozwiązań, które zobowiązywałyby strony do kompleksowego rozliczenia wszystkich wzajemnych roszczeń w ramach jednego postępowania. Nadal to bank będzie decydował, czy zgłosi swoje roszczenia w formie powództwa wzajemnego, zarzutu potrącenia czy w odrębnym procesie. Ustawa jedynie łagodzi dotychczasowy rygoryzm terminowy, nie ingerując w istotę strategii procesowej stron.
Ustawa frankowa a realne skutki dla przebiegu sporów z bankami
Ustawa frankowa w obecnym kształcie wprowadza istotne zmiany proceduralne, jednak nie rozwiązuje kluczowych problemów związanych z odsetkami i ostatecznym rozliczeniem stron procesu frankowego. Dla frankowiczów oznacza to, że mimo deklarowanego celu ujednolicenia praktyki, wiele istotnych kwestii nadal będzie zależeć od linii orzeczniczej sądów oraz taktyki procesowej banków.
Projekt nie daje gwarancji znaczącego skrócenia czasu trwania postępowań ani pełnej przewidywalności rozstrzygnięć w zakresie potrąceń i odsetek. Dlatego każda sprawa frankowa nadal wymaga indywidualnej analizy i świadomego zaplanowania strategii procesowej, z uwzględnieniem możliwych skutków wejścia w życie ustawy frankowej.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ):
Czy ustawa frankowa ochroni frankowiczów przed powództwami banku o zwrot kapitału?
Projekt ustawy frankowej nie wprowadza mechanizmu „kumulacji” spraw, z uwagi na ich tożsamość przedmiotową. Aktualnie, banki również mogą zgłaszać swoje roszczenie o zwrot kapitału wytaczając powództwo wzajemne lub podnosząc zarzut potrącenia. Nie robią tego jednak, z uwagi na obawę, że sąd uzna to działanie za uznanie roszczeń kredytobiorców.
Czy ustawa frankowa może realnie przyspieszyć zakończenie postępowania sądowego?
Projekt ustawy frankowej przewiduje szereg rozwiązań proceduralnych, które potencjalnie mogą usprawnić tok postępowania, takich jak możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, przeprowadzanie dowodów w formie pisemnej lub zdalnej oraz rozszerzenie terminu na wytoczenie powództwa wzajemnego. Rozwiązania te nie eliminują jednak systemowego problemu znacznego obciążenia sądów sprawami frankowymi. W praktyce tempo postępowania nadal w dużej mierze będzie zależało od złożoności sprawy oraz przyjętej przez strony, w szczególności banki, strategii procesowej.
Materiał został przygotowany przez ekspertkę Anitę Jamróz.