Ostatnie dni przyniosły szereg istotnych wydarzeń, które mogą znacząco wpłynąć na poziom ochrony konsumentów w Polsce. Zarówno działania organów nadzorczych, jak i stanowiska instytucji europejskich wskazują na wyraźny kierunek zmian większą odpowiedzialność dużych przedsiębiorstw za praktyki rynkowe oraz skuteczniejsze zabezpieczenie interesów klientów.
Interwencje Prezesa UOKiK wobec agresywnych działań deweloperów, opinia Rzecznika Generalnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie nieautoryzowanych transakcji bankowych oraz planowane zmiany przepisów dotyczących kosztów kredytu konsumenckiego stanowią wyraźny sygnał, że ochrona konsumentów staje się jednym z kluczowych priorytetów w regulacji rynku finansowego i nieruchomości.
Poniżej przedstawiamy najważniejsze wydarzenia ostatnich dni oraz ich znaczenie dla konsumentów.
Ochrona konsumentów w bankowości – opinia TSUE w sprawie nieautoryzowanych transakcji
Sprawa dotyczyła klientki polskiego banku, która padła ofiarą oszustwa na popularnym portalu aukcyjnym. Mechanizm działania przestępców był typowy – oszust podszył się pod kupującego i przesłał fałszywy link imitujący stronę bank. Klientka, wprowadzona w błąd, podała swoje dane logowania, co pozwoliło na dokonanie nieautoryzowanej transakcji z jej konta.
Ważnym wnioskiem z tej sprawy jest fakt, że bank nie może odmówić bezzwłocznego zwrotu pieniędzy z powodu rażącego zaniedbania klienta przed dokonaniem tego zwrotu. Obowiązuje tutaj tzw. zasada D+1, co oznacza, że środki powinny wrócić na konto najpóźniej kolejnego dnia roboczego po zgłoszeniu incydentu. Dopiero po oddaniu pieniędzy bank ma prawo dochodzić roszczeń od klienta, jeśli udowodni mu umyślne niedopełnienie obowiązków lub rażące niedbalstwo.
Kluczowym elementem tej opinii jest przeniesienie inicjatywy procesowej na bank, co oznacza, że to instytucja finansowa musi wystąpić na drogę sądową, jeśli chce odzyskać wypłacone środki, zamiast obciążać klienta koniecznością walki o swoje pieniądze przed sądem. Takie rozwiązanie znajduje uzasadnienie w fakcie, że banki czerpią korzyści z upowszechnienia bankowości elektronicznej, w związku z czym powinny brać na siebie odpowiedzialność za ryzyko związane z nieautoryzowanymi transakcjami. Choć omawiana opinia nie stanowi jeszcze prawomocnego wyroku, wyznacza ona prawdopodobny kierunek przyszłego rozstrzygnięcia TSUE.
Ochrona konsumentów na rynku nieruchomości – agresywne praktyki deweloperów pod kontrolą UOKiK
Istotne działania w zakresie ochrony konsumentów zostały również podjęte na rynku nieruchomości. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postawił zarzuty trzem firmom deweloperskim, Idea-Inwest, M2R oraz Jelbud w związku z podejrzeniem stosowania agresywnych praktyk rynkowych.
Postępowania zostały wszczęte po licznych skargach nabywców mieszkań, którzy po zawarciu umów deweloperskich zaczęli otrzymywać pisma wywierające presję na zmianę warunków zawartych umów. W przypadku spółek Idea-Inwest i M2R deweloperzy mieli uzależniać przeniesienie własności lokalu od podpisania aneksu podwyższającego cenę nieruchomości. Klientom sugerowano, że brak zgody na dopłatę może doprowadzić do sporów sądowych lub zagrozić realizacji inwestycji.
Z kolei spółka Jelbud miała wywierać nacisk na nabywców mieszkań, aby zrezygnowali z dochodzenia kar umownych za opóźnienia w oddaniu lokali. W niektórych przypadkach opóźnienia sięgały nawet dwóch lat. Zdaniem UOKiK takie działania mogą stanowić poważne naruszenie zasad ochrony konsumentów, ponieważ wykorzystują obawy nabywców o utratę środków zainwestowanych w nieruchomość.
Jakie konsekwencje grożą deweloperom za naruszenie zasad ochrony konsumentów?
Prezes UOKiK wskazuje, że stosowanie agresywnych praktyk rynkowych wobec nabywców mieszkań może stanowić naruszenie zbiorowych interesów konsumentów.
Jeżeli zarzuty zostaną potwierdzone, deweloperom mogą grozić sankcje finansowe sięgające nawet 10 procent rocznego obrotu przedsiębiorstwa. Tak wysokie kary mają stanowić realne narzędzie wzmacniające ochronę konsumentów oraz przeciwdziałać podobnym praktykom w przyszłości.
Ochrona konsumentów a nowe sposoby omijania przepisów antylichwiarskich
Kolejnym obszarem budzącym duże wątpliwości organów nadzorczych jest działalność firmy Everest Finanse, która we współpracy z maltańskim Multitude Bankiem oferuje produkt finansowy o nazwie Pejkarta. Produkt ten ma formę wirtualnej karty kredytowej, jednak zdaniem ekspertów jego konstrukcja pozwala omijać ograniczenia wynikające z ustawy antylichwiarskiej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami limity kosztów pozaodsetkowych nie zawsze obejmują karty kredytowe, jeśli kredytodawca jest jednocześnie ich wydawcą.
W przypadku Pejkarty nominalne oprocentowanie wynosi jedynie 2,5%, jednak głównym kosztem jest tzw. opłata za zarządzanie. Przy limicie kredytowym wynoszącym 1500 zł opłata ta może sięgać ponad 1300 zł rocznie. Opłata naliczana jest codziennie – niezależnie od tego, czy klient korzysta z przyznanego limitu. W efekcie rzeczywista roczna stopa oprocentowania może sięgać nawet 285%, co budzi poważne wątpliwości w kontekście ochrony konsumentów.
Dodatkowo klienci ponoszą prowizję w wysokości 10% od wielu operacji finansowych oraz muszą spłacać zobowiązanie w systemie 52 tygodniowych rat, z których ostatnia tzw. rata balonowa jest znacznie wyższa od pozostałych.
Działania UOKiK i planowane zmiany przepisów wzmacniające ochronę konsumentów
W związku z napływającymi skargami do Rzecznika Finansowego, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, bada sprawę Pejkarty. Jednocześnie przygotowano projekt nowelizacji ustawy o kredycie konsumenckim, który ma wzmocnić ochronę konsumentów poprzez wprowadzenie maksymalnego limitu kosztów pozaodsetkowych również dla kart kredytowych.
Zgodnie z proponowanymi przepisami limit ten miałby wynosić 24% rocznie, co znacząco ograniczyłoby możliwość obchodzenia regulacji antylichwiarskich poprzez oferowanie produktów finansowych formalnie będących kartami kredytowymi. Według aktualnych założeń nowe regulacje mają wejść w życie w listopadzie 2026 roku.
Czy ochrona konsumentów staje się rzeczywiście coraz silniejsza na rynku finansowym i nieruchomości?
Ostatnie wydarzenia pokazują wyraźny trend wzmacniania ochrony konsumentów zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim. Opinie instytucji unijnych, działania Prezesa UOKiK oraz planowane zmiany legislacyjne wskazują, że instytucje publiczne coraz aktywniej reagują na praktyki naruszające interesy klientów.
Odpowiedzialność banków za nieautoryzowane transakcje, przeciwdziałanie agresywnym praktykom deweloperów oraz walka z obchodzeniem przepisów antylichwiarskich to przykłady działań, które mają przywrócić równowagę pomiędzy konsumentami a dużymi przedsiębiorstwami.
W najbliższych miesiącach można spodziewać się dalszych zmian regulacyjnych, które będą miały na celu jeszcze skuteczniejszą ochronę konsumentów na rynku finansowym i nieruchomości.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ):
Czy deweloper może żądać dopłaty do mieszkania po podpisaniu umowy?
Deweloper nie może stosować agresywnych praktyk ani wymuszać podpisania aneksów podwyższających cenę pod groźbą nieprzeniesienia własności lokalu. Takie działania są badane przez UOKiK i mogą skutkować wysokimi karami finansowymi dla przedsiębiorcy.
Jakie nowe przepisy dotyczące kart kredytowych planuje wprowadzić UOKiK?
UOKiK zaproponował nowelizację ustawy o kredycie konsumenckim, która wprowadzi sztywny, 24-procentowy limit kosztów pozaodsetkowych w skali roku dla kart kredytowych. Nowe regulacje mają na celu ukrócenie omijania przepisów antylichwiarskich i wejść w życie w listopadzie 2026 roku.