Projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim, opublikowany przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zapowiada istotne zmiany w funkcjonowaniu rynku kredytowego. Nowe przepisy mają nie tylko zastąpić dotychczasową ustawę z 2011 roku, ale również dostosować polskie prawo do aktualnych wymogów unijnych, w szczególności dyrektywy 2023/2225. Kluczowym założeniem reformy jest wzmocnienie ochrony konsumentów przed nadmiernym zadłużeniem. W tym celu przewidziano szereg nowych obowiązków dla kredytodawców – zarówno w zakresie przekazywania informacji, jak i weryfikacji zdolności kredytowej. Te zmiany mogą znacząco wpłynąć na dostępność finansowania i sposób, w jaki banki podejmują decyzje o udzieleniu kredytu.
Obowiązkowa ocena zdolności kredytowej przed zawarciem umowy
Jedną z kluczowych zmian jest obowiązkowe przeprowadzenie rzetelnej oceny zdolności kredytowej przed podpisaniem umowy. Przepis wskazuje wprost, że ocena ta ma być dokonywana w interesie konsumenta, a jej celem jest zapobieganie nieodpowiedzialnemu pożyczaniu oraz nadmiernemu zadłużeniu.
Zgodnie z projektem, jeśli instytucja finansowa nie potwierdzi pozytywnej zdolności klienta do spłaty pełnej kwoty zobowiązania, włącznie z odsetkami i kosztami dodatkowymi – nie będzie mogła zawrzeć umowy kredytowej.
Brak pozytywnej weryfikacji zdolności kredytowej będzie skutkował odmową udzielenia kredytu.
Co istotne, nowa ustawa o kredycie konsumenckim wyklucza możliwość udzielenia kredytu wyłącznie na podstawie zabezpieczenia, nawet jeśli klient nie spełnia wymogów zdolności kredytowej. To oznacza odejście od dotychczasowego podejścia, gdzie instytucje mogły zawrzeć umowę kredytową mimo braku zdolności, o ile zabezpieczenie było wystarczające.
Realne konsekwencje dla kredytodawców | Ustawa o kredycie konsumenckim
Ustawa o kredycie konsumenckim wprowadza również katalog sankcji, które mają dyscyplinować instytucje finansowe w zakresie przestrzegania przepisów o ocenie zdolności kredytowej.
Wśród nich znajdują się:
- Sankcja kredytu darmowego – w przypadku naruszenia przepisów o obowiązkowej ocenie zdolności kredytowej, konsument nie będzie zobowiązany do zapłaty odsetek ani kosztów dodatkowych;
- Ograniczenie uprawnień banku do wypowiedzenia umowy – kredytodawca nie będzie mógł jednostronnie zmienić lub rozwiązać umowy, chyba że będzie to korzystne dla konsumenta i wyrazi on na to zgodę;
W określonych przypadkach naruszenie procedur może również utrudnić instytucji finansowej dochodzenie wierzytelności lub jej zbycie.
Udzielenie konsumentowi kredytu z naruszeniem regulacji dotyczącej badania zdolności kredytowej może mieć dla kredytodawcy negatywne konsekwencje.
Ocena zdolności kredytowej – przejrzystość i konkretne źródła danych
Nowe przepisy wprowadzają również szczegółowe zasady dotyczące tego, jakie informacje mogą być brane pod uwagę przy ocenie zdolności kredytowej. Wprost zakazano wykorzystywania danych pochodzących z mediów społecznościowych. Zamiast tego banki będą zobowiązane do korzystania z informacji:
- z baz zewnętrznych (np. BIK),
- z własnych systemów informatycznych,
- oraz uzyskanych bezpośrednio od konsumenta.
Banki będą zobowiązane do weryfikowania zdolności kredytowej na podstawie rzetelnych danych dotyczących dochodów i wydatków klienta. Wydanie decyzji nie może być oparte wyłącznie na bazach zewnętrznych. Dodatkowo kredytodawca będzie miał obowiązek bezpłatnego poinformowania konsumenta o możliwości skorzystania z pomocy podmiotów świadczących poradnictwo w zakresie zadłużenia.
Instytucje finansowe będą również musiały opracować wewnętrzne procedury służące ocenie zdolności kredytowej i dokumentować ich stosowanie. Brak takich procedur lub ich niewłaściwe zastosowanie może narazić je na sankcje przewidziane w ustawie o kredycie konsumenckim.
Projekt ustawy o kredycie konsumenckim – jakie mogą być jego skutki?
Zmiany te – choć korzystne dla ochrony konsumentów – mogą prowadzić do większej ostrożności po stronie banków przy udzielaniu finansowania. W ocenie mec. Bochenka, możliwym skutkiem będzie zaostrzenie procedur i ograniczenie dostępności kredytów dla części klientów, którzy obecnie jeszcze spełniają kryteria.
Banki będą musiały zaostrzyć procedury weryfikujące zdolność kredytową konsumentów w celu realizacji obowiązków płynących z nowej ustawy.
Nowe przepisy, choć zmierzają do zapewnienia większego bezpieczeństwa finansowego klientów, mogą również oznaczać trudniejszy dostęp do kredytów – zwłaszcza w przypadkach granicznych, gdzie decyzja kredytowa będzie zależna od szczegółowej oceny ryzyka.
Przeczytaj więcej o nowym projekcie ustawy o kredycie konsumenckim na Prawo.pl