Trwają prace nad nowelizacją ustawy regulującej kredyt konsumencki, która ma na celu wdrożenie unijnej Dyrektywy 2023/2225 (CCD II). Nowe przepisy mają istotnie wzmocnić ochronę osób korzystających z kredytów konsumenckich, zapewniając większą przejrzystość umów, klarowne obowiązki informacyjne oraz ujednolicone zasady odpowiedzialności kredytodawców. W praktyce oznacza to szereg nowych obowiązków dla banków i firm pożyczkowych, a zarazem istotne uprawnienia dla konsumentów. Co dokładnie się zmieni? Kogo nowe regulacje będą chronić, a na kim wymuszą zmianę praktyk?
Sankcja kredytu darmowego – poszerzony zakres zastosowania
Jednym z najważniejszych i zarazem najbardziej dyskutowanych elementów projektu jest rozszerzenie tzw. sankcji kredytu darmowego (SKD). Dotychczasowe przepisy umożliwiały konsumentowi w przypadku określonych naruszeń spłatę wyłącznie kapitału kredytu, bez ponoszenia odsetek i kosztów dodatkowych. Nowe regulacje rozszerzają katalog uchybień, które mogą skutkować zastosowaniem tej sankcji.
SKD będzie mogła być stosowana m.in. w przypadku uchybień przy ocenie zdolności kredytowej, nieprawidłowości w umowach kredytów wiązanych (np. zakupy ratalne), braku odpowiedniego poinformowania o zmianach w umowie, a także przy niedopełnieniu obowiązków informacyjnych w przypadku umów zawieranych telefonicznie. Wprowadzono również nową sankcję brak obowiązku spłaty kredytu w ogóle, w przypadku udzielenia go bez wyraźnej i jednoznacznej zgody konsumenta.
Rozszerzenie zakresu odpowiedzialności banków za należyte poinformowanie konsumenta o istotnych warunkach umowy oraz prawidłowe przygotowanie treści umowy stanowi trzon nowej regulacji prawnej, której banki będą musiały sprostać. Naturalnie wiąże się z tym zwiększenie zakresu odpowiedzialności w postaci SKD.
W zakresie mniejszych przewinień, ustawodawca przewidział również możliwość miarkowania kary przez sąd, po nieuwzględnieniu przez bank stanowiska konsumenta. Takie rozwiązanie może skłaniać banki do celowego odmawiania racji konsumentom i kierowania spraw do sądu.
Czy sankcja przy kredycie konsumenckim będzie teraz bardziej sprawiedliwa?
Jedną z istotnych nowości w projekcie ustawy o kredycie konsumenckim jest wprowadzenie tzw. miarkowania sankcji kredytu darmowego (SKD). Nowe przepisy zakładają możliwość zróżnicowania sankcji w zależności od stopnia naruszenia przepisów przez kredytodawcę. W przypadku mniej istotnych uchybień sąd będzie mógł orzec jedynie częściową sankcję, czyli tzw. połowę SKD, co oznacza pozbawienie banku części kosztów kredytu konsumenckiego (np. odsetek lub prowizji). Nadal jednak pozostaje możliwość orzeczenia pełnej sankcji nawet przy lżejszych naruszeniach decyzję podejmie sąd na podstawie konkretnego przypadku.
W zakresie mniejszych przewinień ustawodawca przewidział również możliwość miarkowania kary przez sąd, po nieuwzględnieniu przez bank stanowiska konsumenta. Takie rozwiązanie może skłaniać banki do celowego odmawiania racji konsumentom i kierowania spraw do sądu.
Nowe podejście ma w założeniu zapewnić większą proporcjonalność odpowiedzialności kredytodawców, jednak jego skutki praktyczne będą w dużej mierze zależeć od orzecznictwa i praktyki stosowania przepisów przez sądy.
Czy kredyt konsumencki będzie dostępny także dla większych kwot?
Jedną z kluczowych zmian przewidzianych w projekcie ustawy jest zniesienie maksymalnego limitu kwotowego, który do tej pory definiował, czym jest kredyt konsumencki. Obecnie limit ten wynosi ok. 255 tys. zł, co oznacza, że umowy przekraczające tę wartość nie były objęte ochroną wynikającą z ustawy o kredycie konsumenckim. Po wejściu w życie nowych przepisów ochrona ta zostanie rozszerzona także na wyższe zobowiązania pod warunkiem, że nie są one zabezpieczone hipoteką.
Zmiana ta ma istotne znaczenie z perspektywy konsumentów zaciągających większe kredyty, np. na cele inwestycyjne, remontowe czy edukacyjne.
Jest to działanie mające na celu zwiększenie ochrony prawnej konsumentów występujących na rynku usług kredytowych. Taka regulacja zapewni, że będziemy teraz mieli jasny podział na kredyty hipoteczne i konsumenckie, które będą uregulowane w dwóch odrębnych ustawach. To z pewnością zwiększy ochronę części konsumentów, zaciągających większe kredyty niezabezpieczone hipotecznie.
Dodatkowo doprecyzowano kwestię terminu na skorzystanie z SKD obecnie ma być liczony od dnia spłaty całkowitej kwoty zobowiązania, a nie od daty zawarcia umowy. Ma to na celu uporządkowanie rozbieżnych interpretacji obowiązujących do tej pory.
Czy reklama kredytu konsumenckiego stanie się zbyt ograniczona?
Projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim przewiduje istotne zmiany w zakresie reklamy produktów kredytowych. Zgodnie z propozycją, wszystkie przekazy marketingowe dotyczące kredytu konsumenckiego będą musiały zawierać wyraźne ostrzeżenia, takie jak: „Uwaga, pożyczanie pieniędzy kosztuje”. Jednocześnie zabronione ma być sugerowanie, że kredyt może poprawić sytuację finansową konsumenta lub podnieść jego poziom życia.
Dodatkowo zakazane mają być reklamy, które akcentują łatwość i szybkość uzyskania kredytu konsumenckiego, co do tej pory było jednym z częstszych elementów kampanii promocyjnych. Choć celem nowych regulacji jest ochrona konsumentów przed pochopnym zadłużaniem się, zbyt daleko idące ograniczenia mogą w praktyce utrudnić dostęp do rzetelnych informacji i ograniczyć konkurencyjność ofert kredytowych na rynku.
Czy nowe przepisy o kredycie konsumenckim mogą zaszkodzić konsumentom?
Choć projekt ustawy o kredycie konsumenckim został przygotowany z myślą o wzmocnieniu pozycji konsumenta, budzi również poważne obawy dotyczące jego praktycznych skutków. Zbyt szeroki zakres odpowiedzialności po stronie kredytodawców, a także nieprecyzyjne sformułowania prawne mogą prowadzić do licznych sporów sądowych i wzrostu niepewności prawnej. W efekcie instytucje finansowe mogą ograniczyć ofertę kredytu konsumenckiego, co przełoży się na trudniejszy dostęp do finansowania dla wielu klientów.
Konieczne będzie opracowanie praktyki stosowania nowych norm w sposób, który nie doprowadzi do ograniczenia konkurencji i dostępu do legalnych źródeł finansowania
Zachowanie równowagi między ochroną konsumenta a stabilnością rynku kredytowego będzie kluczowe dla skuteczności planowanej reformy.
Przeczytaj więcej o nowym projekcie ustawy o kredycie konsumenckim na Business Insider.